Kurutma, hasat edilen tarım ürünlerinin sofralık tüketim dışında kalan kısmının uzun süre bozulmadan muhafaza edilmesi için uygulanan yöntemler arasında en yaygın olanıdır. İnsanoğlunun ilk çağlardan beri kendi gereksinimini karşılamak için gölgede veya güneşte uyguladığı bu yöntem günümüzde gerek ürün veriminin, gerekse hasat makinalarının artan iş verimleri nedeniyle kütlesel üretim açısından ciddi olarak planlanması gereken bir iş haline gelmiştir. Bu gelişme nedeniyle ülkemizde ihtiyaç duyulan büyük kapasiteli tarımsal ürün kurutucuları önceleri yurt dışından ithal yoluyla karşılanmış, ancak daha sonra KOBİ tarzı makine imalat işletmelerinin konuya ilgi duyması nedeniyle ülkemizde de üretilmeye başlanmıştır. Ülkemizde yapılan kurutucu imalatlarında önceden çoğu kez ithal makinalar örnek alındığı bilinen bir gerçektir. Ancak, kurutulan ürünün, bölgesel ürün işleme tarzlarının farklı olması ülkemizde üretilen makinalarda kısmi yeniliklerin de yapılmasını zorunlu kılmıştır. Bu anlamda ülkemiz insanının kıvrak zekası ve yetenekleri sayesinde çoğu kez patent ve faydalı model başvurularına konu olan çok özgün tasarım detayları geliştirilmiştir.
Her türlü üretim kolunda ilk akla gelen maliyet unsuru tarım ürünlerinin kurutulmasında da son derece önemlidir. Çünkü kurutulan tarım ürünün piyasa fiyatı çok yüksek olmadığı için, bu rakamın üzerine eklenecek kurutma vb. her türlü ürün işleme maliyeti, ürünün ulusal veya uluslararası pazardaki rekabet gücüne doğrudan etki yapacaktır. Bu anlamda birim ürün kurutma maliyetine en fazla etki eden unsur enerji giderleridir. Sözgelimi zeytinyağı üretimi sonunda ortaya çıkan prina gerek içerdiği yağ, gerekse yakacak olarak değeri nedeniyle önemli bir tarımsal atıktır. Prinada bulunan yağı almak için çözücü ekstraksiyon yöntemi kullanılır. Ancak bu yöntemle prinadan yağ çıkarmak için yaş baza göre çoğu kez %40 ve daha üzerinde neme sahip olan prinayı %10 ve daha düşük nem düzeyine kadar kurutmak gerekir. Prina kurutma yöntemi olarak materyali pnömatik yöntemle çok yüksek sıcaklıktaki hava akımına maruz bırakmak gerekir. İngilizce terminolojide “Flash Drying” olarak isimlendirilen bu yöntem teknik olarak materyali istenen nem düzeylerine düşürmeye muktedirdir. Bir zeytinyağı işletmesinin üretim sonunda ortaya çıkan prinayı kurutması için Ani Kurutma (Flash Drying) yönteminin önerildiği düşünülürse, bu işletme açısından öncelikle yapılması gereken yatırımlar şunlardır:
- Ani kurutma yapan uygun kapasiteli bir kurutucu,
- Kurutucunun yakıt ihtiyacının giderilmesi için gaz depolama tankı,
- İşletmenin gaz dağıtım şirketiyle belli bir gaz alım taahhüdünün de verileceği bir sözleşme ve gaz alımının yapılmaması durumunda bunun işletme açısından maddi yükümlülükleri.
Yukarda belirtilen üç madde kurutucunun ürünü kurutmadaki teknik başarısından çok daha önemlidir. Sözgelimi, kapasitesi belirli bir kapasitedeki bir ani kurutucunun ürün kurutma maliyeti, prinanın piyasa değerinden daha yüksek çıkabilir. Aslında inanılmaz gibi görünen bu tip yatırım hataları Türkiye’de hiç de seyrek olmayıp, milyonlarca liralık yatırımlar maalesef atıl kalmaktadır. Prina örneğinden devam edilirse bu yatırımlara ektraksiyon tesislerinin verimliliği henüz dahil edilmediği unutulmamalıdır ki, ekstraksiyon konusu endüstriyel bir yağ çıkarma tekniği olarak bu yazının kapsamı dışında tutulmuştur. Keza yağı alınan prinanın peletlenerek yakacak olarak değerlendirilme ekonomisi de kapsam dışı tutulmuştur.
Yukarda verilen örnekte bir yatırımcı kuruluşun zeytinyağı üretim tesisinde ürün işleme sonunda ortaya çıkacak olan prinayı nasıl değerlendireceği sorusu hiçte kolay yanıtlanacak bir soru değildir. Bu sorumluluğu yüklenebilecek en uygun teknik eleman Tarım Makinaları Bölümü mezunu Ziraat Mühendisleridir. Genç Ziraat Mühendisleri kolayca ulaşabilecekleri Ziraat Fakülteleri Tarım Makinaları veya Biyosistem Mühendisliği Bölümleri ile temas kurarak bu konuda fikir danışabilirler.
Prof. Dr. Serdar Öztekin
