Türkiye’nin önde gelen tüketici, sürdürülebilirlik, gıda güvenliği, perakende ve gıda sanayii kuruluşları; her yıl milyonlarca ton önlenebilir gıda israfına neden olan Son Tüketim Tarihi (STT) ve Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT) konusundaki bilgi eksikliğine dikkat çekmek amacıyla ortak bir deklarasyon yayımladı. Taraflar, Türkiye genelinde her yıl çöpe giden yaklaşık 14 milyon ton gıdanın ve milli servetin korunması hedefiyle kitlesel bir Gıda Okuryazarlığı Seferberliği başlattıklarını duyurdu.
Ortak çağrıda, gıda etiketlerinin doğru okunmasının yalnızca ekonomik tasarruf değil; aynı zamanda çevresel sürdürülebilirlik, kaynak verimliliği ve toplumsal bilinç açısından kritik önem taşıdığı vurgulandı.
Türkiye’de Her Yıl 14 Milyon Ton Gıda İsraf Ediliyor
Yayımlanan deklarasyonda, Türkiye’de evler, perakende noktaları ve hizmet sektörünü kapsayan doğrudan tüketim aşamasında her yıl yaklaşık 14 milyon ton gıdanın israf edildiğine dikkat çekildi. Açıklamada, çöpe gidenin yalnızca gıda olmadığı; üretim sürecinde kullanılan suyun, enerjinin, emeğin, zamanın ve doğal kaynakların da kaybedildiği ifade edildi. Evlerde yaşanan görünmeyen gıda israfının en önemli nedenlerinden birinin ise tüketicilerin etiket bilgilerini doğru yorumlayamaması olduğu belirtildi.
Türkiye’nin Yüzde 72’si STT ile TETT Arasındaki Farkı Bilmiyor
Deklarasyonda yer alan verilere göre toplumun yaklaşık yüzde 72’si Son Tüketim Tarihi ile Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi arasındaki temel farkı bilmiyor. Her 10 kişiden 7’sinin etiketlerde yer alan bu iki kritik kavramı birbirine karıştırdığına dikkat çekilerek, bu durumun henüz tüketilebilir durumdaki milyonlarca ton güvenilir gıdanın gereksiz yere çöpe gitmesine neden olduğu ifade edildi. Kuruluşlar, korkuya dayalı tüketim alışkanlıkları yerine bilimsel verilerle şekillenen bilinçli tüketici yaklaşımının yaygınlaştırılması gerektiğini vurguladı.
TETT Kalite Göstergesidir, Her Geçen Ürün Çöp Değildir
Ortak bildiride, Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi’nin özellikle makarna, bakliyat, konserve, bisküvi ve benzeri dayanıklı gıdalarda ürünün kalite ve ideal tüketim dönemini gösterdiği belirtildi. Açıklamada; uygun koşullarda muhafaza edilmiş, ambalajı zarar görmemiş ve görünüm, koku, tat gibi duyusal özelliklerinde bozulma bulunmayan ürünlerin TETT tarihi geçmiş olsa dahi değerlendirilebileceği ifade edildi. TETT bilgisinin doğru anlaşılmasının hem israfın önlenmesi hem de milli kaynakların korunması açısından önemli olduğu vurgulandı.
STT Gıda Güvenliği İçin Kritik Sınırdır
Deklarasyonda Son Tüketim Tarihi’nin ise gıda güvenliği açısından kesin bir sınır olduğu belirtildi. Et, süt, balık, yumurta ve benzeri çabuk bozulabilen yüksek riskli ürünlerde STT tarihinin aşılması halinde ürünün görünümünde değişiklik olmasa dahi sağlık riski oluşturabilecek patojenlerin gelişebileceği ifade edildi. Bu nedenle STT geçmiş ürünlerin kesinlikle tüketilmemesi gerektiğinin altı çizildi.
Gıda İsrafı Aynı Zamanda İklim Kriziyle Mücadele Konusudur
Bildiride gıda israfının yalnızca ekonomik değil aynı zamanda küresel çevre sorunu olduğu vurgulandı. Gıda israfının tek başına bir ülke olması halinde, sera gazı emisyonlarında dünyanın en büyük üçüncü kaynağı olacağına dikkat çekildi. TETT konusunda toplumsal farkındalığın artırılmasının yalnızca mutfakta tasarruf sağlamayacağı; aynı zamanda iklim kriziyle mücadelede doğrudan etki yaratacağı ifade edildi.
Türkiye İçin Yeni Dönem: Bilinçli Tüketim ve Gıda Okuryazarlığı
Deklarasyonda gelişmiş ülkelerde TETT’si yaklaşan veya geçmiş ancak tüketilebilir durumdaki ürünlerin ekonomiye yeniden kazandırılmasının çevresel ve etik sorumluluğun bir parçası olarak görüldüğü hatırlatıldı. Türkiye’nin de gıda okuryazarlığını güçlendirerek israf odaklı tüketim alışkanlıklarından uzaklaşması ve bilinçli tüketim kültürünü yaygınlaştırması gerektiği belirtildi.
Sürdürülebilirlik kuruluşlarına, tüketici derneklerine, üreticilere, gıda perakendecilerine, medya kuruluşlarına ve kamuoyuna çağrıda bulunulan açıklamada; doğru etiket okuma kültürünün yaygınlaştırılması, tüketici farkındalığının artırılması ve gıda kayıplarının azaltılması için ortak hareket edilmesi gerektiği ifade edildi. Gıda güvenliğinden taviz vermeden, bilimi ve etik sorumluluğu mutfaklara taşımayı amaçlayan seferberlik şu çağrıyla sona erdi:
“Kokusunda, tadında, dokusunda bozulma yoksa; TETT’si geçmiş gıdanı çöpe atma, geleceğini koru.”
Gıdanı Koru, Yarınını Kurtar
#gıdanıkoruyarınınıkurtar #gıdanıkoru #gıdaseferberliği #gıdaokuryazarlığı
İmzacı ve Destekleyen Kuruluşlar:
Gıda Güvenliği Derneği
Gıda Perakendecileri Derneği
Güvenilir Ürün Platformu
Sürdürülebilirlik Akademisi
Sürdürülebilir Gıda Platformu
Temel İhtiyaç Derneği
Tüketici Başvuru Merkezi
Tüketiciyi Koruma Derneği
Tüketici Şikayetleri Federasyonu
Türkiye Gıda Sanayii İşverenleri Sendikası
Türkiye Gıda ve İçecek Sanayii Dernekleri Federasyonu
